Newcastle'ın Hakkı Yenmedi Ama Suçlu VAR Değil

Newcastle'ın adaletsizlik hissi meşru; çözümü değil.

Matthias Jaissle, St James' Park'ta Thierno Barry'nin attığı galibiyet golünden sonra öfke doluydu; hakem John Brooks'un Fabian Schär'e yapılan bariz faulü kaçırdığını savundu. Haklı. Ancak refleks olarak VAR'ı suçlamak, gerçek suçluyu gölgeliyor: tutarlılığı imkânsız, cesareti opsiyonel hale getiren bir kural kitabı.

Seçici görüşün uzun tarihi

Futbolda hakem tartışmaları hep vardı. 1966'da Geoff Hurst'ün hayalet golünden 2009'da Thierry Henry'nin eline kadar oyun, insan hatası anlarıyla şekillendi. VAR'ın bunu düzeltmesi bekleniyordu. Aksine, hata sahadan Stockley Park'taki bir kabine taşındı; aynı kusurlu muhakeme, üstüne ağır çekim tekrarlar ve ekrana çizilen çizgilerle birleşti.

Premier League bir dizi yüksek profilli VAR hatası gördü: 2023'te Tottenham deplasmanında iptal edilen Luis Díaz golü, 2023 Kuzey Londra derbisinde Mateo Kovačić'in atılmaması, 2022'de Wolves'a karşı Newcastle'a verilen komik penaltı. Her seferinde özür geliyor, beceriksizlik kabul ediliyor, ama yapısal hiçbir şey değişmiyor. Tablo kötü şans değil, kendini korumak için tasarlanmış bir sistem.

Mevcut haliyle VAR'a karşı dava

Sorun teknolojinin kendisi değil; uygulaması. Premier League'in VAR versiyonu yarım bir tedbir; robotik kesinlik isteyenler ile oyunun akışına değer verenler arasında bir uzlaşma. Sonuç, iki dünyanın en kötüsü: uzun gecikmeler, tutarsız eşikler ve topu başkasına atma kültürü.

• Öznellik ortadan kalkmıyor, sadece yer değiştiriyor. Barry'nin golünün iptali, Stockley Park'ın Brooks'un kararını 'bariz ve açık hata' saymasını gerektirirdi. Bu eşik o kadar yüksek ki hakemleri gerçek hataları düzeltmek yerine utançtan koruyor.
• 'Bariz ve açık' testi korkakların beratı. VAR'ın Schär örneğindeki gibi hazırlık aşamasındaki marjinal faulleri görmezden gelmesine, milimetrik ofsaytlara müdahale etmesine izin veriyor. Tutarsızlık işin içine işlemiş.
• Hakemler sorumlu tutulmuyor. Brooks kamuya açık bir yaptırımla karşılaşmayacak. Jaissle ise açıklamaları yüzünden ceza alacak. Sistem kendini adaletin pahasına koruyor.

Jaissle'nin şikâyeti kendisinden önceki düzinelerce teknik direktörün şikâyetlerini yankılıyor. Ancak VAR'ın müdahale etmesi gerektiği yönündeki önerisi, VAR'ın kuralların izin verdiği tek şeyi yaptığı gerçeğini görmezden geliyor: hiçbir şey. Kural kitabı, iptal için faulün 'bariz ve açık' olması gerektiğini söylüyor. Schär'e yapılan faul tartışmasız barizdi, ama açık mıydı? Belirsizlik meselenin ta kendisi.

Karşı argümanın güçlü hali ve kusurları

VAR savunması, onsuz hakem hatalarının daha da maliyetli olacağı iddiasına dayanıyor. Sonuçta Tottenham'daki Díaz golü bariz bir adaletsizlikti. Ama VAR savunucuları aynı teknolojinin yeni adaletsizlikler yarattığını ve adaletin genel dengesinin iddia edildiği kadar iyileşmediğini gözden kaçırıyor. Araştırmalar bazı kararların düzeltildiğini, bazılarının ise yaratıldığını gösteriyor. Net kazanç marjinal, akış ve iyi niyet açısından maliyet ise ağır.

Üstelik VAR'ın tutarlılık sağladığı argümanı gözle görülür biçimde yanlış. Farklı maçlarda aynı faul farklı sonuçlar doğuruyor. PGMOL'un kendi özürleri bunu doğruluyor. Sistem tutarlılık sağlayamıyorsa, kaosa sadece bürokrasi ekliyor demektir.

Karar: VAR'ı kaldırın ya da radikal reform yapın

Premier League bir seçimle karşı karşıya: ya VAR'ı tamamen kaldırıp insan hatasını kabul etmek, ya da kararları net, nesnel kriterlere ve daha düşük bir müdahale eşiğine sahip ayrı, bağımsız bir panele devrederek tamamen elden geçirmek. Mevcut model sürdürülemez. Tahminim: 2025-26 sezonu bitmeden Premier League, öznel kararlarda VAR'ın rolünün azaltılması ve yayıncılar için ses feed'inin getirilmesini içeren önemli bir reform paketi açıklayacak. Açıklamazlarsa, kaldırılması yönündeki çağrılar görmezden gelinemeyecek kadar yükselecek.

Dosya: Görüş | LA Premier League Ana Sayfa